Bij het bladeren door de foto’s van een paar jaar geleden valt op hoeveel er alweer veranderd is. Op de foto van 2020 staan een Renault-trekker en een Niemeyer-hark. Machines waar we met veel plezier mee gewerkt hebben, betrouwbaar, degelijk en precies passend bij onze schaal. Vijf jaar later zijn ze er allebei niet meer. De trekker is spontaan in brand gevlogen — gelukkig zonder letsel, maar wel een grote klap — en de hark had inmiddels zoveel mankementen dat doorgaan geen optie meer was.
Nu staat er een andere trekker op het erf en is de hark ingeruild voor een bijna nieuwe Claas. Niet omdat we graag vernieuwen, maar omdat het moet. Zonder trekker ligt het hele bedrijf stil, en zonder hark is het bij onze verspreid liggende percelen haast ondoenlijk om goed te werken. Zo’n situatie dwingt je om binnen korte tijd grote beslissingen te nemen — de nieuwe trekker moest er binnen twee weken staan.
Het herinnert ons eraan dat een duurzaam en natuurinclusief bedrijf alleen kan bestaan op een gezonde economische basis. Je kunt nog zo zorgvuldig omgaan met bodem, water en dieren, maar zonder middelen om te investeren stopt het vanzelf.
Machines slijten, techniek gaat stuk, en soms heb je gewoon pech. Dan is het niet alleen vakmanschap dat telt, maar ook ondernemerschap: zorgen dat er geld op de plank is om door te kunnen.
Duurzaam boeren vraagt dus niet alleen om kennis van natuur en dier, maar net zo goed om financieel realisme. Want zonder trekker, hoe groen of goed bedoeld ook, kom je uiteindelijk niet vooruit. Zowel de boer als de beleidsmaker moeten zich dat terdege realiseren.